Stadsnachtwacht

Surveillance in Urban Nightscapes
Sociale en ruimtelijke effecten van cameratoezicht in stedelijke uitgaansgebieden in Groningen, Rotterdam en Utrecht.

Steden profileren zich graag als uitgaansstad. Een bruisend nachtleven is niet alleen goed voor de stedelijke economie maar ook voor een aantrekkelijk imago van de stad. Dit lijkt op gespannen voet te staan met de toegenomen gevoelens van onveiligheid in de stedelijke avond en nacht. Om de nachteconomie tot een succes te maken moeten de ‘schaduwkanten’ van het uitgaansleven worden bedwongen. Consumptie gedijt als behalve criminaliteit en overlast ook gevoelens van onveiligheid worden uitgebannen, zo is de gedachte.

Veel Nederlandse gemeenten zetten daarom in op een beleid van ‘veilig uitgaan’ bestaande uit voorlichting, regulering, toezicht en repressie. De dreiging van de stedelijke nacht wordt deels gezocht in de gebouwde omgeving: de donkere stegen en tunneltjes, de verlaten plekken en parken. Door ingrepen in de inrichting wordt gepoogd overlast en criminaliteit te reduceren en gevoelens van veiligheid onder bezoekers te vergroten. Daarnaast worden er bepaalde vormen van gedrag als onwenselijk of risicovol gezien, zoals alcoholconsumptie, wildplassen, elkaar uitdagen, handtastelijkheden, vechtpartijen. Om deze in te perken worden bewakingscamera’s in uitgaansgebieden opgehangen en politie, portiers en stadswachten ingezet. 

Het is vooralsnog onduidelijk in hoeverre deze maatregelen effectief zijn. Er is tot op heden nauwelijks wetenschappelijk onderzoek gedaan naar de effecten van cameratoezicht op gebruikers in stedelijke uitgaansgebieden. Wat is het specifieke effect van cameratoezicht op gevoelens van (on)veiligheid en het gedrag van diverse gebruikersgroepen? Welke vormen van cameratoezicht zijn effectief? Hoe worden ‘camerabeelden’ geïnterpreteerd en gebruikt door toezichthouders? Op welke manier dient cameratoezicht te worden ingericht om de sociale diversiteit van uitgaansgebieden te waarborgen?

Dit onderzoek beoogt deze leemtes te vullen door middel van observaties, diepte-interviews, enquêtes en workshops. Verondersteld wordt dat de effecten van cameratoezicht sterk samenhangen met de wijze waarop gebruikers, toezichthouders, uitbaters van voorzieningen en beheerders van openbare ruimten op elkaar reageren en met het (camera)toezicht omgaan.

NWO programma Maatschappelijk Verantwoord Innoveren